Terapia EMDR: Więcej niż Pamięć – To, Czego Ciało Nie Zapomniało
Życie bywa jak długa, piękna piosenka nagrana na winylowej płycie. To nasza autobiografia – opowieść o sukcesach, potknięciach i miłości. Gdy jednak spotyka nas coś bardzo trudnego, bolesnego czy raniącego, na tej płycie pojawia się głębokie pęknięcie.
Co się dzieje, kiedy to pęknięcie nagle się uaktywnia – przez zapach, ton czyjegoś głosu albo przypadkowy dźwięk? Czy panika, która nas ogarnia, wynika z realnego zagrożenia tu i teraz, czy jest tylko echem przeszłości, które wciąż tkwi w naszym układzie nerwowym?
Od tego momentu zamiast posuwać się dalej, igła zaczyna się zacinać. W kółko powraca do tego samego, najbardziej bolesnego fragmentu. To, co powinno być jednym rozdziałem, zamienia się w pętlę bólu, z której nie umiemy się wydostać. Właśnie tak działa nieprzetworzona pamięć traumatyczna.
Wspomnienie jest tym, co mamy. Tym, kim jesteśmy. Bez historii jesteśmy niczym
Peter Brook, reżyser teatralny
Dwa rodzaje pamięci – jawna i ukryta
Kluczem do zrozumienia traumy jest rozróżnienie dwóch rodzajów pamięci, które funkcjonują w mózgu w odmienny sposób:
Pamięć jawna (narracyjna/deklaratywna) | Pamięć ukryta (emocjonalna/niedeklaratywna) |
To, co jesteś w stanie opowiedzieć: chronologia, fakty, czas i miejsce | To, co czujesz: błyskawiczna reakcja lękowa, napięcie mięśni, unikanie, panika |
Lokalizacja: głównie w hipokampie i korze mózgowej | Lokalizacja: głównie w ciele migdałowatym (centrum alarmowe) i móżdżku |
Charakter: elastyczna, podlega aktualizacji i zmianom | Charakter: zamrożona w czasie, pierwotna, reaktywna |
Dlaczego ciało reaguje, zanim umysł zrozumie?
Osoba, która doświadczyła traumy, może racjonalnie powiedzieć: „Tak, wypadek zdarzył się w 2010 roku i teraz jestem bezpieczna”. To jest pamięć jawna – świadomość faktów. Jednak w najmniej spodziewanym momencie odzywa się ciało: pojawia się nagły skurcz w żołądku, napięcie w klatce piersiowej, chęć ucieczki. To jest pamięć ukryta – pamięć ciała.
Jak to ujął klinicysta i badacz traumy Bessel van der Kolk w tytule swojej przełomowej książki „Ciało pamięta” (The Body Keeps the Score): ciało reaguje, zanim umysł zdąży zrozumieć, dlaczego. I właśnie tu pojawia się wyzwanie dla tradycyjnej terapii opartej wyłącznie na rozmowie – często nie dociera ona do lęku zamrożonego w ciele, do tej ukrytej pamięci, która wciąż powtarza swoją bolesną melodię.
Czym jest terapia EMDR?
Terapia EMDR (ang. Eye Movement Desensitization and Reprocessing, czyli Odczulanie albo inaczej Desensytyzacja za Pomocą Ruchów Gałek Ocznych), opracowana przez dr Francine Shapiro, wykorzystuje mechanizm naturalny dla mózgu.
Aktywacja pamięci traumatycznej odbywa się z jednoczesną stymulacją bilateralną, najczęściej w postaci szybkich, powtarzalnych ruchów gałek ocznych (stąd nazwa), a także poprzez naprzemienne dźwięku lub dotyk.
Jak działa terapia EMDR?
Faza REM: Uważa się, że bilateralna stymulacja w EMDR aktywuje procesy podobne do tych, które zachodzą w fazie snu REM (Rapid Eye Movement). W tej fazie mózg w naturalny sposób porządkuje i przetwarza informacje z całego dnia, integrując je i nadając im sens.
Plik źródłowy: Celem EMDR jest dotarcie do „pliku źródłowego” – pierwotnego bolesnego doświadczenia, które pozostało w systemie nerwowym w formie surowej, nieprzetworzonej pamięci.
Integracja: Terapia pozwala mózgowi połączyć intensywne, pierwotne uczucia („Ciało pamięta lęk!”) z aktualnym kontekstem („To wydarzyło się wtedy, a teraz jestem bezpieczny/a”).
Efekt końcowy: Pamięć staje się mniej bolesna, bardziej odległa i pozbawiona pierwotnego emocjonalnego oraz somatycznego ładunku. Pęknięta płyta zostaje przetworzona, a „piosenka życia” znów może płynąć dalej.
Na jakie problemy pomaga EMDR?
EMDR najczęściej kojarzone jest z leczeniem zespołu stresu pourazowego (PTSD), lecz zastosowanie tej terapii jest znacznie szersze. Obejmuje również:
Lęki irracjonalne: Wiele pozornie nieuzasadnionych fobii (np. lęk przed lataniem, porażką, publicznymi wystąpieniami) ma swoje korzenie w małym, lecz nieprzetworzonym incydencie (np. utknięcie w windzie w dzieciństwie, ostra krytyka ze strony autorytetu).
„Traumy przez małe t”, czyli wydarzenia, które choć nie wiązały się z zagrożeniem życia (w przeciwieństwie do „dużych T”), to jednak systematycznie podważały poczucie własnej wartości czy bezpieczeństwa. Przykładem jest chroniczne poniżanie, zaniedbanie emocjonalne lub powtarzalne doświadczenie upokorzenia. Te „małe t” często prowadzą do głęboko zakorzenionych, negatywnych przekonań o sobie, takich jak: „Jestem bezwartościowy”, „Jestem winna” lub „Nie jestem wystarczająco dobry / dobra”.
W przeciwieństwie do długotrwałej terapii opartej wyłącznie na rozmowie, EMDR potrafi czasami niezwykle sprawnie przepracować ten „plik źródłowy” i doprowadzić do transformacji.
Czy terapia EMDR usuwa wspomnienia?
Terapia EMDR nie usuwa historii, lecz integruje ją w bezpieczny i funkcjonalny sposób. Wspomnienie przestaje dyktować nam reakcje w teraźniejszości, a staje się jedynie częścią naszej autobiografii.
Odzyskujemy zdolność do odczuwania emocji, nawet tych bolesnych, bez paraliżującego strachu, że znowu nas zniszczą. To odzyskanie witalności – powrót do pełnej zdolności odczuwania i bycia w pełni obecnym.
Kiedy warto rozważyć terapię EMDR?
Jeśli czujesz, że Twoje reakcje emocjonalne, lęki lub fobie są niewspółmierne do obecnej sytuacji i że „coś z przeszłości” wciąż sprawuje kontrolę nad Twoim życiem, to być może nadszedł czas, by naprawić pękniętą płytę.
W Centrum Decyzja prowadzimy terapię EMDR. Zobacz, czy to dla Ciebie!
mgr Martyna Skórczewska
Psycholog, psychoterapeuta
Źródła:
- Siegel, D. J. (2012). The Developing Mind: How Relationships and the Brain Interact to Shape Who We Are.
- Van der Kolk, B. A. (2018). Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy
- Levine, P. A. (2012). Obudźcie Tygrysa: Leczenie Traumy
- Shapiro, F. (2024). Terapia EMDR: Podstawowe zasady, protokoły i procedury
- Shapiro, F. (2017). Zostawić przeszłość w przeszłości
Jak wspieramy w Centrum Decyzja?
Pomoc psychologiczna
Psychoterapia
Coaching
Praca z ciałem
Warsztaty
Psychoedukacja
“Moja przygoda z Panią Małgosią na pewno się nie zakończyła bo w "awaryjnych" sytuacjach jest to najlepsza osoba, która potrafi człowieka wyciągnąć z przysłowiowego psychicznego dołka. Dzięki niej nabierałam dystansu do wielu spraw i byłam gotowa na rozpoczęcie fajnego życia.”
“Dobre rzeczy zaczynają się od decyzji , naprawdę... A jak już się ją podejmie warto mieć przy sobie osoby, które pomogą nam ją zrealizować, będą towarzyszyć na każdym kroku i wspierać całym sobą. Tutaj można je znaleźć.”
“W 8 miesięcy zrobiłam więcej niż poprzednie terapie, na których byłam łącznie 5 lat. Zdecydowanie polecam.”
“Zarówno sesje indywidualne jak i warsztaty prowadzone przez panią Małgorzatę Wojnarowską to wyjątkowe doświadczenie. Jestem pod wrażeniem ilości informacji wyciąganych z tych spotkań.”
“Widzę ile delikatności i szacunku ma pani Małgorzata do tych obszarów w człowieku, które łatwo można zranić i odrzucić - dzięki jej podejściu zaczęłam sama siebie inaczej traktować”
“Ukończyłam terapię pod okiem Pani Małgorzaty i polecam ją bez wahania! Jest niezwykle empatyczną i godną zaufania osobą, która wprowadza bardzo bezpieczną atmosferę podczas sesji, pozwalającą na otwarcie się ze swoimi problemami i poczucie się zaopiekowanym.”