„Aż mnie gorąco oblało”. Twój mózg emocjonalny nie odróżnia faktu od fikcji – Jak wyobraźnia wpływa na ciało i co to oznacza dla Twojego dobrostanu.
Czy zdarzyło Ci się doświadczyć nagłej, intensywnej reakcji fizycznej – uderzenia gorąca, przyspieszonego bicia serca, czy gwałtownego napięcia – mimo że obiektywnie nic złego się nie wydarzyło? Nasz układ nerwowy to wyrafinowany system reagujący, gdzie ekspozycja na bodziec wywołuje automatyczną odpowiedź. Co kluczowe, dla naszego mózgu i ciała nie ma znaczenia, czy bodziec jest realny, czy jedynie wyobrażony – mobilizacja pojawia się w ułamku sekundy.
Gdy myślimy o czymś zagrażającym, stresującym, a nawet przyjemnym, w naszym mózgu aktywują się te same ścieżki neuronalno-hormonalne, co w sytuacji rzeczywistego doświadczenia. W obu przypadkach następuje identyczna fizjologiczna odpowiedź w ciele: wydzielanie hormonów stresu (np. adrenaliny, kortyzolu), zmiany w rytmie pracy serca i oddechu, napięcia mięśni i wiele innych. Twoje ciało przygotowuje się do działania, nawet jeśli „zagrożenie” istnieje tylko w Twojej głowie.
Ucząc się panowania nad swoimi myślami i wyobraźnią, możesz realnie wpływać na reakcje swojego ciała i zmieniać swoje wewnętrzne stany.
Podłoże Teoretyczne: Jak nauka wyjaśnia siłę wyobraźni
Neurobiologia i Obrazowanie Mózgu: Badania wykorzystujące fMRI (funkcjonalny rezonans magnetyczny) jednoznacznie pokazują, że wyobrażanie sobie pewnych czynności lub doznań aktywuje wiele tych samych obszarów mózgu, co ich rzeczywiste wykonywanie lub doświadczanie. Dotyczy to na przykład kory ruchowej (podczas wyobrażania ruchu) czy układu limbicznego, w tym ciała migdałowatego (podczas wyobrażania sytuacji emocjonalnych, zwłaszcza zagrażających). Twój mózg dosłownie „symuluje” doświadczenie na poziomie neuronalnym, traktując wyobrażenie niemal jak realne zdarzenie.
Ugruntowane Poznanie (Embodied Cognition): Teorie ugruntowanego poznania podkreślają, że nasze procesy myślowe, emocje i poznanie są nierozerwalnie związane z naszym ciałem i jego stanami. Myśl nie jest jedynie abstrakcyjnym bytem – jest procesem zakorzenionym w fizyczności. Wyobrażenie sobie czegoś aktywuje odpowiadające temu reprezentacje cielesne, wpływając na interocepcję, czyli Twoją świadomość wewnętrznych stanów ciała.
Terapia Poznawczo-Behawioralna (CBT): Ten nurt psychoterapii opiera się na fundamentalnym założeniu, że nasze myśli (interpretacje, wyobrażenia) bezpośrednio wpływają na nasze emocje i reakcje fizjologiczne. Techniki takie jak terapia ekspozycyjna (stosowana np. w leczeniu fobii i PTSD) wykorzystują kontrolowaną ekspozycję na bodźce (często najpierw w wyobraźni), aby „nauczyć” mózg i ciało, że wyobrażone zagrożenie nie jest realne, co prowadzi do wygaszenia reakcji lękowej i odbudowy poczucia bezpieczeństwa.
Efekt Placebo/Nocebo: To spektakularne przykłady wpływu przekonań i oczekiwań (czyli naszych procesów mentalnych i wyobrażeń) na realne, mierzalne zmiany fizjologiczne w organizmie. Dowodzą one, że Twój umysł ma bezpośredni wpływ na Twoje ciało, nawet na poziomie biochemicznym.
Trauma, nadwrażliwość i zmiany w mózgu
Zdolność mózgu do reagowania na wyobrażony bodziec jest szczególnie istotna w kontekście traumy. Jak podkreśla Bessel Van der Kolk doświadczenia traumatyczne fundamentalnie zmieniają sposób, w jaki mózg zbiera i przetwarza informacje, czyniąc go nadwrażliwym na sygnały zagrożenia.
U osób straumatyzowanych, nawet neutralne bodźce – zapachy, dźwięki, widoki, czy myśli – mogą być interpretowane przez ciało migdałowate (ośrodek odpowiedzialny za przetwarzanie strachu) jako zwiastuny niebezpieczeństwa. Mózg reaguje, jakby trauma działała się tu i teraz, uruchamiając pełną kaskadę reakcji stresowych, niezależnie od obiektywnej rzeczywistości. To sprawia, że osoby z traumą często żyją w stanie chronicznego pobudzenia, gdzie wyobrażone zagrożenie, reminiscencje czy intruzywne obrazy wywołują realne, wyczerpujące fizycznie i psychicznie reakcje. Zmiany te obejmują upośledzenie funkcjonowania kory przedczołowej (odpowiedzialnej za racjonalne myślenie i regulację emocji) oraz wzmożoną aktywność układu limbicznego, co prowadzi do trudności w odróżnianiu przeszłych doświadczeń od obecnej rzeczywistości, a co za tym idzie, wyobrażonych zagrożeń od tych realnych.
Złożona trauma: gdy przeszłość staje się teraźniejszością
W kontekście złożonej traumy (C-PTSD), Peter Walker wprowadza pojęcie flashbacków emocjonalnych, które są przykładem tego, jak mózg reaguje na wyobrażone, a raczej na „reaktywowane” wewnętrznie bodźce.
Flashbacki emocjonalne to nagłe, intensywne regresje do przytłaczających uczuć terroru, wstydu lub rozpaczy doświadczanych w dzieciństwie. Nie są to wspomnienia wydarzeń, lecz raczej somatyczne i emocjonalne ponowne przeżywanie przeszłej traumy, często wywoływane przez subtelne sygnały, które mają niewielkie podobieństwo do pierwotnej sytuacji traumatycznej.
Oznacza to, że ciało i umysł osoby z C-PTSD mogą nagle zostać zalane emocjami z przeszłości, traktując je jako realne i aktualne zagrożenie, nawet gdy obiektywnie nic złego się nie dzieje. To potęguje trudności w regulacji emocji i utrzymuje osobę w stanie chronicznego lęku i wewnętrznego chaosu, ponieważ rozróżnienie między teraźniejszością a traumatyczną przeszłością zostaje zatarte.
Od zrozumienia do sprawczości
Zrozumienie, że Twój umysł potrafi wywołać w ciele bardzo realne reakcje na coś, co istnieje tylko w Twojej głowie, jest fundamentalne dla Twojego zdrowia i dobrostanu. To wyjaśnia, dlaczego zamartwianie się, katastroficzne myślenie czy rozpamiętywanie trudnych wspomnień ma tak silny, negatywny wpływ na Twoje samopoczucie fizyczne i psychiczne.
Jednocześnie, ten fakt daje ogromną nadzieję i wskazuje drogę do odzyskania sprawczości. Ucząc się panowania nad swoimi myślami i wyobraźnią, możesz realnie wpływać na reakcje swojego ciała i zmieniać swoje wewnętrzne stany.
W Centrum Decyzja, poprzez integrowanie psychoterapii z pracą z ciałem (ugruntowanie), uczymy, jak odzyskać kontrolę nad swoim umysłem i ciałem. Naszym celem jest wsparcie w przeprogramowaniu automatycznych reakcji, by zamiast być ich ofiarą, stać się osobą, która o sobie decyduje. To droga do budowania wewnętrznej równowagi i osiągnięcia stanu „mogę” – gdy Twoje ciało i umysł współpracują ze sobą dla Twojego najwyższego dobra.
Źródła:
- Barsalou, L. W. (2008). Grounded cognition. Annual review of psychology, 59, 617-645.
- Beck, A. T., Emery, G., & Greenberg, R. L. (2005). Terapia poznawcza zaburzeń lękowych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
- Benedetti, F. (2014). Placebo and the new physiology of the mind-body healing response. Annual Review of Physiology, 76, 195-221.
- Decety, J., & Grèzes, J. (2006). The power of simulation: imagining one’s own and other’s behavior. Trends in Cognitive Sciences, 10(2), 70-76.
- Damasio, A. R. (2018). Błąd Kartezjusza: Emocje, rozum i ludzki mózg. Rebis.
- Van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.
- Walker, P. (2013). Complex PTSD: From Surviving to Thriving: A Guide and Map for Recovering from Childhood Trauma. Azure Coyote.
Jak wspieramy w Centrum Decyzja?
Pomoc psychologiczna
Psychoterapia
Coaching
Praca z ciałem
Warsztaty
Psychoedukacja
“Moja przygoda z Panią Małgosią na pewno się nie zakończyła bo w "awaryjnych" sytuacjach jest to najlepsza osoba, która potrafi człowieka wyciągnąć z przysłowiowego psychicznego dołka. Dzięki niej nabierałam dystansu do wielu spraw i byłam gotowa na rozpoczęcie fajnego życia.”
“Dobre rzeczy zaczynają się od decyzji , naprawdę... A jak już się ją podejmie warto mieć przy sobie osoby, które pomogą nam ją zrealizować, będą towarzyszyć na każdym kroku i wspierać całym sobą. Tutaj można je znaleźć.”
“W 8 miesięcy zrobiłam więcej niż poprzednie terapie, na których byłam łącznie 5 lat. Zdecydowanie polecam.”
“Zarówno sesje indywidualne jak i warsztaty prowadzone przez panią Małgorzatę Wojnarowską to wyjątkowe doświadczenie. Jestem pod wrażeniem ilości informacji wyciąganych z tych spotkań.”
“Widzę ile delikatności i szacunku ma pani Małgorzata do tych obszarów w człowieku, które łatwo można zranić i odrzucić - dzięki jej podejściu zaczęłam sama siebie inaczej traktować”
“Ukończyłam terapię pod okiem Pani Małgorzaty i polecam ją bez wahania! Jest niezwykle empatyczną i godną zaufania osobą, która wprowadza bardzo bezpieczną atmosferę podczas sesji, pozwalającą na otwarcie się ze swoimi problemami i poczucie się zaopiekowanym.”